Oman wielki (Inula helenium) to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych. Stosowanie omanu wielkiego sięga jeszcze starożytnego Rzymu. Zgodnie z legendą roślina ta wyrosła z łez pięknej córki Jowisza – Heleny. Nawiązanie do tego można zaobserwować w jej nazwie łacińskiej. Pochodzi najprawdopobniej z Azji Środkowej. W Europie występuje dosyć powszechnie, w tym także w Polsce, gdzie rośnie dziko na nizinach i na niższych partiach terenów górzystych. Szczególnie można go spotkać w miejscach wilgotnych, nad brzegami rzek i w zacienionych zaroślach. Pozyskuje się go także z upraw.
Roślina osiąga wysokość nawet 2 metrów. Ma grube, mięsiste kłącze z licznymi korzeniami. Jego łodyga jest wniesiona, bruzdowana, w górnej części silnie rozgałęziona. Pokrywają ją wełniste włoski. Dolne liście są duże, o eliptycznym kształcie, rosną na dość długich ogonkach, górne natomiast mają kształt sercowaty i wyrastają wprost z łodygi. Im bardziej ku górze rośliny, tym liście są mniejszej wielkości, od spodu są również filcowato owłosione.
Kwitnie w okresie od sierpnia do września. Kwiaty są języczkowate i rurkowate, mają żółty kolor. Zebrane są w duże koszyczki o średnicy do 8 cm, są osadzone na szczytach pędów i w ich rozgałęzieniach. Owoc stanowi niełupka z puchem.
Oman wielki – zastosowanie
Starożytni Rzymianie wyplatali z omanu wieńce, którymi z upodobaniem przyozdabiali skronie z okazji najrozmaitszych uroczystości, znali także jego właściwości lecznicze, używali go jako lekarstwo, ale także jako przyprawę do potraw. Z kolei korzeń smażony w cukrze uznawany był za prawdziwy rarytas. W średniowieczu był popularny w ogrodach mnichów, z korzenia wytwarzano lecznicze wino, korzeń również kandyzowano i podawano przy astmie, niestrawności i do odświeżania oddechu. Medycyna ludowa zalecała go także w terapii zapalenia nerek i pęcherza moczowego. Surowiec zielarski stanowią kłącze i korzeń.
Można z powodzeniem uprawiać go w ogrodzie. Wymaga słonecznego stanowiska oraz średnio zwięzłej, żyznej i wilgotnej gleby. Dla rozmnożenia wysiewamy nasiona do rozsadnika w kwietniu albo w lipcu w rzędach co 20 cm lub bezpośrednio do gruntu w rzędy co 80 cm. Wysiewamy je na głębokość 0,5 cm i pozostawiamy nie przykryte ziemią, ponieważ do kiełkowania potrzebują światła. Wschodzą po 2-4 tygodniach. Rośliny z rozsadnika wysadzamy do gruntu, gdy mają trzy liście właściwe i długość 5-6 cm. Oman wielki wysiany w kwietniu sadzimy w lecie, a wysiany w lipcu – z początkiem września.
W celu pozyskania surowca jesienią wykopujemy korzenie roślin dwu- lub trzyletnich. Oczyszczamy je z ziemi, odcinamy części naziemne oraz zniszczone, płuczemy pod bieżącą wodą, po czym kroimy na mniejsze kawałki. Suszymy je w temperaturze 35°C w suszarni.
Oman wielki jest rośliną miododajną. Olejek z niego jest wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym, a także do aromatyzowania likierów. Z ususzone kwiaty znakomicie nadają się na bukiety, a kwiaty języczkowate dodaje się do potpourri. Jako wysoka roślina ogrodowa stanowi dobre tło dla innych kwiatów i sprawdza się w kompozycjach przestrzennych na rabatach.
Oman wielki – właściwości lecznicze
Korzeń rośliny zawiera olejek eteryczny, inulinę w dużej ilości, nawet do 43%, fitosterole, gorycze, związki śluzowe, sole mineralne. Oman zawsze uznawany był za silnie działającą roślinę, które to działanie można jeszcze wzmocnić mieszając go z innymi ziołami lub kupić gotową mieszankę z pośród wielu dostępnych na rynku zielarskim. Działa on wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, niszczy także pasożyty. Wzmaga produkcję i wydzielanie żółci, pobudza pracę nerek, wzmaga wydzielanie soków trawiennych.
Odwary z niego wewnętrznie stosowane są w chorobach górnych dróg oddechowych, chociaż obecnie wyłącza się z nich astmę oskrzelową. Pomaga też w nieżytach żołądka i jelit, w chorobach wątroby i pęcherzyka żółciowego, jak również w zwalczaniu owsików i glisty ludzkiej. Zewnętrznie odwary z tej rośliny są używane do okładów i przemywań trudno gojących się ran, stanów zapalnych skóry, trądziku, łojotoku oraz do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Ze względu za to, że jest bogatym źródłem inuliny pobudza rozrost naturalnych korzystnych bakterii kolonizujących przewód pokarmowy, przez co wzmacnia cały organizm i usprawnia pracę jego narządów. Inulina wchodzi także w skład suplementów diety sprzyjających odchudzaniu i przyspieszeniu spalania tłuszczów. Należy uważać, by nie przesadzić ze spożyciem odwarów z omanu wielkiego, gdyż pity w dużych dawkach może wywoływać wymioty.
Sposób użycia – oman wielki
Odwar z korzenia omanu: 1 łyżeczkę kupnego rozdrobnionego korzenia lub ususzonego samodzielnie i nawet zmielonego zalewamy niepełną szklanką ciepłej wody. Stawiamy na niedużym gazie i powoli ogrzewamy pod przykryciem. Od chwili wrzenia gotujemy maksymalnie 5 min. Zdejmujemy z gazu i zostawiamy do odstania i przestudzenia na 10 min. Następnie przecedzamy i pijemy w trzech porcjach co kilka godzin.
Tym samym odwarem możemy, tak jak tonikiem, przemywać dwa razy dziennie skórę przetłuszczającą się lub ze skłonnością do trądziku.
